Con người tự do, tự trị

0

Thế nào là con người? Làm người là làm gì?

  • Lẽ sống là thứ mà một người luôn hướng tới, là thứ mà thiếu nó thì người đó chỉ là một sinh vật vô hồn trong hình hài của giống người.
  • Lẽ phải là thứ mà vì nó hay bảo vệ nó một người có thể đánh đổi bằng cái chết (Socrates truyền bá các vị thần mới)
  • Đồng loại lớn hơn đồng bào (phim Avatar)

Với người đúng nghĩa, không có gì là trên hết ngoại trừ lương tâm và phẩm giá của mình. Với con người thực sự, thế giới vĩ đại nhất chính là “con người bên trong” của họ và họ sẽ luôn hành động theo “tiếng gọi lương tri từ bên trong” của mình.

Con người tự do / tự trị

Là con người sở hữu 2 thứ: tự trọng và tôn trọng

Tự trọng là coi trọng phẩm giá (đạo đức) của mình, được thể hiện qua hành xử cho những câu hỏi: “Điều gì khiến tôi sợ hãi / xấu hổ? Điều gì khiến tôi tự hào / hạnh phúc?

  • Với người có tự trọng, có đạo đức, “tòa án lương tâm” đứng trên “tòa án nhà nước” hay “tòa án dư luận”
  • Người tự trọng thường đối diện với lương tri và phẩm giá của bản thân, đối diện với con người bên trong của mình để hành động hơn là đối diện với sự trăn đe của pháp luật hay sự phán xét của dư luận bên ngoài. (ví dụ làm việc cty chăm và cty lười thì người có tự trọng vẫn chăm)
  • Niềm hạnh phúc lớn nhất với họ là niềm tự hào sâu kín và riêng tư từ bên trong con người của họ về những việc mà họ làm, về những điều mà họ theo đuổi. Chính vì được dẫn dắt bởi nội tại của bản thân hơn là bị chi phối từ bên ngoài, người tự trọng thường rất tự do và tự trị khi hành động.
  • Người tự trọng / tự trị thường không muốn làm điều xấu, ngay cả khi không có thể biết việc họ làm, họ sẵn sàng làm điều tốt ngay cả khi không ai biết đến, họ sẵn sàng làm điều đúng mà không hề để ý đến chuyện có ai ghi nhận việc mình làm hay không. (Warren Buffet 2014, 2.8 tỷ usd từ thiện / Chị nhường bánh cho em)
  • Ngược với con người tự do là con người nô lệ (nô lệ cho người khác, cho tiền bạc, cho quyền lực, cho danh vọng…), ngược với con người tự trị là con người bị trị/ngoại trị (bị trị/ngoại trị bởi người khác, bởi tiền bạc, bởi quyền lực, bởi danh vọng…)

Tôn trọng một con người tự do hành động không chỉ dựa trên sự “tự trọng” chính mình mà còn có cả sự “tôn trọng” người khác, vì nếu không tôn trọng sự tự do của người khác thì rất khó mà yêu cầu người khác tôn trọng sự tự do của chính mình.

  • Một người được tự do hoàn toàn đối với mọi thứ liên quan đến anh ta, nhưng anh ta sẽ phải giao nộp một phần tự do cá nhân của mình nếu như sự tự do đó làm phương hại đến người khác (hút thuốc là quyền của mỗi người nhưng không được phép hút thuốc nơi công cộng bởi làm ảnh hưởng sức khỏe người xung quanh).
  • Và đồng thời, không ai có quyền hạn chế tự do của người khác với lý do việc đó sẽ giúp cho người đó trở nên hạnh phúc hơn. (chúng ta chỉ có thể cấm một người hút thuốc khi làm ảnh hưởng đến sức khỏe người xung quanh chứ không được quyền bắt anh ta không được hút thuốc với lý do điều đó sẽ làm anh ta khỏe hơn)
  • Câu chuyện tòa soạn Charlie Hebdo (32)-> Làm thế nào để cân bằng giữ hai cán cân tự trọng và tôn trọng? Nên coi trọng bản thân đến mức nào để không là một con người tự do hoang dã? Nên giao nộp tự do của mình đến mức nào để không đánh mất bản thân? Đâu là ranh giới giữa kiểm soát xã hội và quyền tự do cá nhân? Đâu là ranh giới giữa tự do cá nhân và trách nhiệm xã hội? là những câu hỏi mà con người phải luôn luôn tìm cách giải quyết trên hành trình vươn tới tự trị / tự do của mình.

Tóm tắt từ Sách Đúng Việc, tác giả Giản Tư Trung

 

Share.

About Author